Synagoga w Kutnie. Fot. domena publiczna
„Księga Pamięci Kutna i okolicy” to jedno z najcenniejszych źródeł wiedzy o życiu i Zagładzie społeczności żydowskiej zamieszkującej powiat kutnowski do 1942 roku. Opublikowana w 1968 roku w Izraelu, w językach hebrajskim i jidysz, pod redakcją Dawida Sztokwisza, przez lata pozostawała dla polskich czytelników trudno dostępna. Dzięki realizacji zadania publicznego „Odkrywamy nieznane karty z historii Kutna i powiatu kutnowskiego” wybrane teksty z tej niezwykłej publikacji zostały po raz pierwszy przetłumaczone na język polski i udostępnione mieszkańcom regionu.
Projekt został sfinansowany ze środków Budżetu Obywatelskiego Województwa Łódzkiego, co umożliwiło przygotowanie i publikację opracowanych materiałów. Dzięki temu mieszkańcy Kutna, Krośniewic, Dąbrowic oraz całego powiatu mogą dziś odkrywać zapomniane losy społeczności, która przez setki lat współtworzyła historię i kulturę tego regionu. W udostępnionych artykułach czytelnicy odnajdą m.in. dzieje kutnowskiej gminy żydowskiej opisane przez Jeszaję Trunka, opisy działalności Kutnowskiego Bractwa Pogrzebowego czy wyjaśnienie fenomenu tak zwanych „kutnowskich pełzaków”. Przybliżone zostały również sylwetki ważnych postaci, takich jak malarz i grafik Chaim Tyber, a także wspomnienia o przedwojennych Krośniewicach i Dąbrowicach, w tym dramatyczna relacja o bestialskim mordzie na rabinie dąbrowickim. Całość uzupełniają unikatowe fotografie i dokumenty, które dotąd nie były nigdzie publikowane.
Księgi pamięci, jak przypomina prof. Monika Adamczyk-Garbowska, powstawały po II wojnie światowej, by ocalić od zapomnienia świat żydowskich miasteczek, który przestał istnieć w wyniku Zagłady. Autorzy tych ksiąg starali się wiernie oddać bogactwo życia religijnego, społecznego, gospodarczego i kulturalnego, a równocześnie dać świadectwo niewyobrażalnej tragedii, jaka dotknęła ich społeczności. „Księga Pamięci Kutna” przedstawia zarówno zarys ogólnych dziejów miasta, jak i szczegółowe opisy organizacji, zrzeszeń, stowarzyszeń i codziennych praktyk życia żydowskiego. Zawiera również relacje o Zagładzie, wspomnienia o zamordowanych mieszkańcach oraz świadectwa ocalałych, a także opis historii powojennej diaspory.
Udostępnienie tłumaczeń w Internecie pozwoli każdemu zainteresowanemu poznać te ważne teksty w łatwy i bezpłatny sposób. Projekt ma służyć nie tylko poszerzaniu wiedzy o historii regionu, lecz także budowaniu dialogu i zrozumienia między współczesnymi mieszkańcami Kutna i powiatu kutnowskiego a potomkami dawnych żydowskich mieszkańców tych ziem. Jest zarazem formą oddania hołdu społeczności, która przez wieki była integralną częścią lokalnego krajobrazu kulturowego.
Jak podkreśla Luc Albinski, prezes Fundacji „Przyjaciele i Rodziny Żydowskie Miasta Kutna”, publikacja polskiego tłumaczenia wybranych tekstów z „Księgi Pamięci Kutna i okolicy” stanowi ważny krok w przywracaniu pamięci o dawnych mieszkańcach regionu i ich dziedzictwie. Dzięki temu możliwe staje się pełniejsze zrozumienie historii Kutna i okolic, a także pogłębienie refleksji nad wspólną, wielokulturową przeszłością. (Fundacja PiRŻMK, red.)
