Kutnowscy ochotnicy, harcerze. Fot. archiwum
Mieli po kilkanaście lat. Zamiast szkolnych zeszytów wzięli karabiny i wyruszyli bronić odrodzonej Polski. W 1920 roku uczniowie Gimnazjum Państwowego im. Henryka Dąbrowskiego w Kutnie odpowiedzieli na wezwanie do walki z bolszewickim najazdem. Kilku nie wróciło już do swoich szkół. Ich nazwiska do dziś przypomina marmurowa tablica w gmachu I Liceum Ogólnokształcącego im. gen. J.H. Dąbrowskiego w Kutnie. Do wojska wstąpili też uczniowie Szkoły Rolniczej w Mieczysławowie.
Rok 1920 był dla młodego państwa polskiego czasem śmiertelnego zagrożenia. Armia Czerwona posuwała się na zachód, a w całym kraju organizowano Armię Ochotniczą. Do wojska zgłaszali się również bardzo młodzi ludzie m.in. gimnazjaliści, studenci, harcerze i ich nauczyciele. Wśród nich znaleźli się też mieszkańcy Kutna i okolic. Z kutnowskiego Gimnazjum oraz Szkoły Rolniczej do walki stanęło ponad 100 młodych ochotników.
Szczególną rolę odegrali harcerze. W kutnowskim środowisku gimnazjalnym działała I Kutnowska Drużyna Harcerska im. Tadeusza Rejtana. Jej członkowie już wcześniej angażowali się w działalność patriotyczną, a w 1920 roku odpowiedzieli na wezwanie do obrony kraju. Z ochotników, 10 czerwca 1920 roku, utworzono kompanię szturmową 37 Pułku Piechoty Ziemi Łęczyckiej. Jej wymarsz na front nastąpił 8 sierpnia 1920 roku. Kutnowscy, młodzi żołnierze swój chrzest bojowy przeszli pod Górą Kalwarią, gdzie bronili miasta i przeprawy przez Wisłę. Później walczyli m.in. w rejonie Modlina, Sierpca i Baboszewa, a następnie pod Rohatynem i Złoczowem, przeciwko Armii Konnej Budionnego.
Ważnym ogniwem tej historii byli również uczniowie i nauczyciele Szkoły Rolniczej w Mieczysławowie. Zostali przyjęci do batalionu zapasowego 37 Pułku Piechoty. W wyniku weryfikacji zakwalifikowano 46 uczniów, z których przyjęto 42, oraz dwóch spośród czterech zgłoszonych nauczycieli. Do Mieczysławowa jesienią wróciło 22 uczniów. Część ochotników poległa, część trafiła do niewoli, a kilku wybrało służbę w wojsku.
Tablica pamięci
Pamięć o młodych żołnierzach postanowiono utrwalić jeszcze przed wojną. W 1938 roku, podczas obchodów 30-lecia istnienia szkoły średniej w Kutnie, odsłonięto w gmachu gimnazjum (obecnie to budynek ZSZ nr 2 im. dr. Antoniego Troczewskiego) tablicę poświęconą profesorowi i uczniom, którzy jako ochotnicy wzięli udział w walkach w 1920 roku.
Wisząca w murach I LO tablica wymienia profesora Stefana Woyczyńskiego oraz 57 uczniów Gimnazjum Państwowego im. H. Dąbrowskiego, którzy jako ochotnicy wzięli udział w walkach z najazdem w 1920 roku. Wśród nazwisk widnieją m.in. Eugeniusz Filipowicz, Zdzisław Trzeciak, Józef Sęczkowski i Józef Suliński. Na tablicy przy niektórych nazwiskach zaznaczono również tragiczną informację – „poległ”. Wśród uczniów, którzy zginęli podczas wojny, znaleźli się m.in. Władysław Borowski i Zygmunt Kurzyński. Ich nazwiska są szczególnym świadectwem ceny, jaką młodzi, kutnowscy ochotnicy zapłacili za obronę niepodległości.
Pierwotna tablica nie przetrwała okupacji hitlerowskiej – została zniszczona przez Niemców. Władze okupacyjne konsekwentnie usuwały bowiem polskie symbole, pomniki i pamiątki przypominające o walce o niepodległość. Zniszczenie tablicy miało więc nie tylko wymiar materialny – było próbą wymazania z przestrzeni szkoły i miasta pamięci o młodych Polakach, którzy walczyli z bolszewickim najazdem.
Po kilkudziesięciu latach pamięć o nich została przywrócona. Obecna tablica jest kopią odtworzoną w 2000 roku staraniem ówczesnego Zarządu Miasta Kutna. W jego skład wchodzili: prezydent Krzysztof Wacław Dębski oraz członkowie Zarządu – Rafał Jóźwiak, Marek Galus, Piotr Pilch i Kazimierz Maślak. Dyrektorem I LO był wówczas Janusz Michałkiewicz.
Odtworzona tablica została odsłonięta w gmachu dzisiejszego I Liceum Ogólnokształcącego im. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego w dniu 10 czerwca 2000 r. – w 80 rocznicę wstąpienia kutnowskich ochotników do 37 PP. Umieszczono ją w hallu, na I piętrze liceum. Dzięki temu, po sześciu dekadach przerwy, nazwiska młodych bohaterów ponownie znalazły się w murach ich dawnej szkoły. Symbolicznie brzmią słowa, którymi – według przekazów dotyczących historii kutnowskiego Gimnazjum – dyrektor Karol Kostro miał powitać wracających z wojny w 1920 roku ochotników: „Witajcie, bohaterowie!” W 2000 roku wrócili oni do swej szkoły niejako po raz drugi.
Dziś, w kolejną rocznicę Bitwy Warszawskiej 1920 roku i w dniu Święta Wojska Polskiego, pozostaje nam z wdzięcznością o Nich pamiętać!
(rj)
