Zabudowania klasztorne w Oporowie. Fot. RJ
Oporów to siedziba gminy wiejskiej położona niedaleko Kutna. Znany jest przede wszystkim z gotyckiego zamku. Równie cennym zabytkiem jest jednak znajdujący się tu zespół klasztorny paulinów wraz z kościołem parafialnym św. Marcina, którego historia sięga końca XIV wieku.
Pierwsza wzmianka o parafii pochodzi z 1399 roku. Istniał wówczas drewniany kościół pod wezwaniem św. Marcina. Można przypuszczać, że parafia została erygowana w tym czasie lub nieco wcześniej. W pierwszej połowie XV wieku rozpoczęto budowę drugiej, murowanej świątyni w stylu gotyckim. Jej fundatorem był Mikołaj Oporowski, wojewoda łęczycki, który rozpoczął budowę przed 1425 rokiem. Prace ukończył jego syn Władysław Oporowski – późniejszy biskup włocławski, a od 1434 roku arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski.
Arcybiskup Władysław Oporowski wybudował w Oporowie również niewielki zamek, będący jedną z jego ulubionych rezydencji. To właśnie tutaj zmarł w 1453 roku i zgodnie ze swoją wolą został pochowany w podziemnej krypcie kościoła. Na cztery dni przed śmiercią, 7 marca 1453 roku, wydał akt fundacyjny przekazujący parafię w Oporowie zakonowi paulinów z Jasnej Góry – napisał w swym opracowaniu ks. kan. dr. Paweł Staniszewski.
Zakonnicy zostali zobowiązani do prowadzenia duszpasterstwa w mieście oraz w należących do parafii wsiach. Na utrzymanie klasztoru przekazano dotychczasowe uposażenie parafii – ogrody, dwie karczmy, dwa łany ziemi z łąkami oraz dziesięciny z okolicznych wsi. Dochody te miały zapewnić utrzymanie siedmiu zakonników, w tym pięciu kapłanów oraz rektora szkoły parafialnej.
Jeszcze w XV wieku, z fundacji braci Oporowskich, powstał gotycki klasztor stanowiący dom mieszkalny dla zakonników. Od początku działała przy nim szkoła parafialna, w której kształcili się synowie mieszczan oporowskich, a prawdopodobnie także dzieci okolicznych chłopów i uboższej szlachty. Z czasem szkoła podupadła, jednak w drugiej połowie XVIII wieku działalność edukacyjną wznowiono po wybudowaniu nowego budynku szkolnego – obecnego zachodniego skrzydła klasztoru.
Pod koniec XV wieku dobra oporowskie uległy rozdrobnieniu, a znaczenie rodu Oporowskich zaczęło słabnąć. Odbiło się to również na sytuacji klasztoru, który w kolejnych stuleciach zmagał się z trudnościami finansowymi. W XVII wieku powstała jedynie jedna znana fundacja – szpital parafialny, czyli dom dla ubogich, ufundowany w 1652 roku przez Kazimierza Tarnowskiego, kanonika łowickiego i właściciela dóbr oporowskich.
Tragiczne wydarzenia przyniósł potop szwedzki. W 1657 roku żołnierze szwedzcy splądrowali kościół i torturowali przeora klasztoru, ojca Gabriela, chcąc wymusić wydanie klasztornego skarbca. Opuszczając Oporów, podpalili zabudowania klasztorne, jednak ogień udało się ugasić.
Pod koniec XVII wieku stan budynków był bardzo zły, a pożar w 1697 roku dodatkowo pogłębił zniszczenia. Klasztor odbudowano dzięki wsparciu dobroczyńców, którzy w 1710 roku sfinansowali jego remont.
W XVIII wieku nastąpiła ponowna rozbudowa i odnowienie zespołu klasztornego. W latach trzydziestych kościół odnowiono dzięki fundacji Jana Sołłohuba, podskarbiego wielkiego litewskiego i wojewody brzesko-litewskiego. W drugiej połowie XVIII wieku wzniesiono nową kaplicę św. Jana Chrzciciela oraz zakrystię, a wieża kościoła otrzymała barokowy hełm. W latach osiemdziesiątych XVIII wieku klasztor powiększono o zachodnie skrzydło, w którym ponownie działała szkoła parafialna.
W XIX wieku los klasztoru kilkakrotnie się zmieniał. W 1819 roku konwent został skasowany, a parafię przekazano księżom diecezjalnym. W 1859 roku paulini powrócili do Oporowa, jednak już pięć lat później, po Powstaniu Styczniowym, władze carskie ponownie skasowały klasztor. Przez blisko sto lat parafią opiekowali się księża diecezjalni.
W tym czasie prowadzono również prace remontowe. W 1889 roku odnowiono wnętrze kościoła, wzniesiono podchórze z emporą muzyczną dla organów oraz zamontowano witraże wykonane w warsztacie Alberta Zerduera, ufundowane przez Józefę i Wilhelma Orsettich. Pod koniec XIX wieku powiększono również bryłę świątyni.
W 1938 roku wnętrze kościoła ozdobiono freskami autorstwa malarza Szretera. Paulini powrócili do Oporowa dopiero w 1957 roku i od tego czasu ponownie prowadzą klasztor oraz parafię.
Obecny kościół jest świątynią jednonawową, orientowaną, z prostokątnym prezbiterium. W ołtarzu głównym z 1776 roku znajduje się obraz Matki Bożej Częstochowskiej z XVII wieku, a powyżej obraz patrona świątyni – św. Marcina z 1840 roku. W kościele znajdują się także ołtarze boczne poświęcone Przemienieniu Pańskiemu i Najświętszemu Sercu Jezusa oraz kaplica św. Pawła Pierwszego Pustelnika i św. Jana Chrzciciela.
Z oporowskim klasztorem związana jest także postać Stanisława Oporowskiego – paulina nazywanego błogosławionym. Urodzony około 1501 roku w Oporowie, był doktorem filozofii i prowincjałem zakonu. Zasłynął jako obrońca katolicyzmu w czasach reformacji. Ostatnie lata życia spędził w oporowskim klasztorze, gdzie zmarł około 1552 roku. Według przekazów przy jego grobie dochodziło do licznych cudów i łask, co przyciągało do Oporowa pielgrzymów z odległych miejscowości.
Dziś parafia św. Marcina w Oporowie obejmuje liczne miejscowości regionu. Należą do niej wsie: Adamów, Anin, Dobrzewy, Golędzkie, Halinów, Janów, Jastrzębia, Jaworzyna, Jurków I, Jurków II, Kamienna, Kolonia Oporów, Kurów Parcel, Kurów Wieś, Łowiczówka, Oporów, Samogoszcz, Świechów Parcel, Świechów Wieś, Wola Owsiana, Wola Prosperowa, Wólka Janki oraz Wólka Lizigódź.
Obecnie proboszczem parafii i przeorem klasztoru jest o. Marian Pytel OSPPE. (red.)
